رفتن به نوشته‌ها

🥦 «پیچیدگی برای همه!»

گاهی گفته می‌شود که ایده پیچیدگی، بخشی از چهارچوب اتحاد بخشی برای علم و انقلابی در فهم ما از سیستم‌هایی مانند مغز انسان یا اقتصاد جهانی است که رفتار آن‌ها به‌سختی قابل پیش‌بینی و کنترل است.
گاهی گفته می‌شود که ایده پیچیدگی، بخشی از چهارچوب اتحاد بخشی برای علم و انقلابی در فهم ما از سیستم‌هایی مانند مغز انسان یا اقتصاد جهانی است که رفتار آن‌ها به‌سختی قابل پیش‌بینی و کنترل است. به‌ راستی پیچیدگی چیست؟

سه چهارسالی می‌شود که حیطه‌ی کاریم مربوط به سیستم‌های پیچیده، خصوصا شبکه‌ها، شده است. طی این سال‌ها منابع بسیار زیادی شامل مقالات مروری، کتاب‌ها، کورس‌های آنلاین و مجموعه سخنرانی‌های بسیار خوبی به زبان انگلیسی منتشر شده که به سادگی برای همگان قابل دسترس هستند. با این وجود، در دنیای فارسی‌زبانان هنوز حتی یک کتاب آموزشی استاندارد برای شروع مطالعه سیستم‌های پیچیده وجود ندارد و کلاس‌های درس هم بسیار محدود به قشری از دانشجویان یک رشته خاص هستند! «سیستم‌های پیچیده» در دانشگاه‌های ما مانند طفل نوپایی است که تلاش می‌کند هرچه زودتر دویدن بلد شود تا در مسیر پژوهش هم‌گام با جامعه جهانی حرکت کند. به همین خاطر، تمام هم و غم دانشگاهیانی که روی این موضوع کار می‌کنند، پژوهش است و دیگر فرصتی برای پرداختن به مقوله آموزش و روایتگری در علم باقی نمی‌ماند. البته حق هم دارند! یک استاد نمی‌تواند هم تدریس کند، هم دانشجو تربیت کند و هم پژوهش دست اول انجام دهد و از او انتظار تولید محتوای آموزشی استاندارد هم داشت!

به نظر من در ایران، تا زمانی که محتوای مناسب به زبان فارسی وجود نداشته باشد، نمی‌توانیم تقاضایی برای شروع کارهای بین‌رشته‌ای در مقیاس قابل قبولی را داشته باشیم! باید قبول کنیم که هم‌صحبت شدن با کسانی که عمری در دانشگاه جواب سلامشان را به زور داده‌ایم یا متقاعد کردن مسئولین بالادستی برای حمایت از طرح‌ها و پروژه‌ها بدون وجود یک مطالبه عمومی کار ساده‌ای نیست! ما نیاز داریم که مردم، دست کم دانشگاهیانمان، بدانند که چرا سیستم‌های پیچیده مهم است!

برای همین تصمیم گرفتم تا جایی که می‌توانم، مسیر یادگیری سیستم‌های پیچیده را برای علاقمندانی که جرات یادگرفتن و شهامت حرکت کردن بیرون از مرزهای تعریف شده علوم را دارند را هموار کنم. برای شروع قصد دارم چند جلسه کلاس/سمینار در دانشگاه شهید بهشتی (تهران) برگزار کنم. ایده اصلی این جلسات لکچرهایی پیرامون مفاهیم اصلی سیستم‌های پیچیده است بی‌آن‌که وارد جزئیات ریز آن شوم. می‌خواهم طی این جلسات افراد با پیش‌زمینه‌های مختلف با ایده‌های اصلی آشنا شوند. در مورد جزئیات این برنامه‌ها به زودی می‌نویسم.

اگر استاد دانشگاه هستید یا دانشجوی تحصیلات تکمیلی و علاقمند هستید که هم‌قطار شویم، قدمتان رو چشم است! هر کس که می‌تواند محتوای مناسب تولید کند، در این سفر جایش خالی است! برای هر مشارکت علمی یا غیرعلمی، آغوش ما به روی شما باز است. اگر مترجم خوبی یا متخصص کارهای چند-رسانه‌ای هستید، اگر در ضبط، تدوین و انتشار ویدیو کلاس‌ها می‌توانید مشارکت کنید به کمک شما نیاز داریم! و اگر فقط این آرمان را دوست دارید می‌توانید حامی (اسپانسر) ما شوید. راستی اگر یک مسئول هستید، همین که سنگی را از جلوی پایمان بردارید،‌ ممنونیم!

 


برف‌دانه کخ

دوره اول: «فرکتال‌ها، مفاهیم مقیاسی و بازبهنجارش»

جلسه اول:

یکشنبه، ۶ آبان، ساعت ۱۶:۴۵سالن ابن هیثم، دانشکده فیزیک، دانشگاه شهید بهشتی

خلاصه:

فیزیک نیوتون و موضوعات مربوط به حساب دیفرانسیل و انتگرال که غالب تفکر علمی سه سده گذشته را تشکیل داده‌اند بر این ایده استوار هستند که هر چه مقیاس فضایی یا زمانی یک سیستم فیزیکی را ریزتر و ریزتر کنیم، با سیستمی ساده‌تر، هموارتر و با جزئیات کمتری روبه‌رو می‌شویم. ملاحظات دقیق‌تری نشان می‌دهد که ساختار ریزمقیاس سیارات، مواد و اتم‌ها بدون جزئیات نیست. با این وجود، برای بسیاری از مسائل، چنین جزئیاتی در مقیاس‌های بزرگ‌تر نامرتبط به حساب می‌آیند. از آن‌جا که این جزئیات مهم نیستند، فرموله کردن نظریه‌ها به شیوه‌ای که اصلا جزئیاتی وجود نداشته باشد منجر به همان نتایجی می‌شود که با در نظر گرفتن توصیف دقیقی از سیستم می‌توان به آن‌ها رسید.

می‌دانیم در رویارویی با سیستم‌های پیچیده، هموار کردن پی‌در‌پی سیستم در مقیاس‌های ریزتر معمولا نقطه شروع مناسبی برای مطالعه سیستم به طور ریاضیاتی نیست. درک این موضوع، تغییر چشم‌گیری را در بنیادهای فکری ما به همراه داشته است. در این سخنرانی ابتدا فرکتال‌ها، به عنوان موجوداتی که در مقیاس‌ ریزتر جزئیاتشان را از دست نمی‌دهند را معرفی می‌کنیم. سپس بی‌آنکه سراغ جعبه ابزار نظریه میدان‌های کوانتومی رویم، ایده بازبهنجارش را به عنوان چارچوب جامع‌تری برای مطالعه رفتار سیستم‌ها در مقیاس‌های مختلف و چگونگی ارتباط این رفتارها مطرح می‌کنیم.

ویدیو:

اسلایدها (کلیک کنید!)

منابع: